Jak podkreśla się w literaturze prawa administracyjnego, charakterystyczne dla autonomii gminnej okresu monarchii, a wiec do 1918 r., było przeciwstawienie jej administracji państwowej, która była autorytarna z samej zasady. To przeciwstawienie odnaleźć można i dzisiaj w pryncypiach prawa gminnego, mimo iż odpadły już historyczne i polityczne uwarunkowania takiej sytuacji. Pomiędzy bowiem demokratycznie legitymowanymi strukturami państwa (w kształcie federacji i landów) oraz również demokratycznie kreowanymi organami gminy nie ma różnicy jakościowej, jak to było kiedyś. Różnice interesów występują raczej między gminami większymi i mniejszymi oraz w związku z programami partii politycznych. Ogólnie ujmując, w znaczeniu szerszej definicji, samo to jest zjawiskiem czy nawet formą zdecentralizowanej administracji, którą tworzą następujące elementy: - nośnikiem samorządu jest osoba prawa publicznego, przeważnie powołana w sposób demokratyczny korporacja/rzadziej zakład administracyjny), bądź określony fundusz (Fond);
- samorząd stanowi (władczą lub też niewładczą) administrację, czyli dział „wykonawstwa" (Vollziehung) w znaczeniu konstytucyjnoprawnym. Nie oznacza to, iż wszystkie czynności samorządu są kwalifikowane jako ,,administracyjne". Mogą tu być, zwłaszcza w dziedzinie samorządu zawodowego i gospodarczego, czynności inne;
- działalność.administracyjna jednostek samorządowych ,, nośników samorządu" — Selbstverwaltungstrdgem) obejmuje obszary zadań autonomicznych, które określa się zazwy czaj jako własną, samodzielną (eigene, selbstdndige) sferę działania. Są to zadania blisko związane z interesami osób zintegrowanych w korporacji lub osób w inny sposób podporządkowanych nośnikom samorządu, takim jak zakład czy fundusz '". Autonomia organów samorządowych nie ma dzisiaj, także w doktrynie, charakteru absolutnego. Zgodnie z podstawową zasadą legalności jest ona ograniczona obowiązującym ustawodawstwem, niemniej konstytucyjnie gwarantowana, tak jak w przypadku art. 116 Konstytucji Federalnej Austrii czy samodzielnego wydawania rozporządzeń przez gminy (Art. 118 u. 6 Konstytucji). Istotą, autonomii jest „wolność od wytycznych" wydawanych przez organy administracji.